De Nederlandse april-meistakingen van 1943 zijn weinig bekend. Ten onrechte! Wij kijken op naar de staking van de 100.000 in 1941, in 1943 waren er in Nederland tot 500.000 stakers! Directe aanleiding was de aankondiging dat honderdduizenden zouden opgevorderd worden om in Duitsland te werken. Het begon bij Stork in Hengelo en verspreidde zich als een lopend vuurtje. Delegees van Stork waren ook in de oorlog vrijgesteld en hadden het terrein voorbereid. Femy Efftink, telefoniste bij Stork, speelde een centrale rol. Zij verspreidde het nieuws van de staking per telefoon in heel het land. Mijnwerkers, boeren en gemeentepersoneel deden mee. Boeren gooiden melk weg (na voorziening van de eigen gemeenschap). De staking stond sterk waar er linkse militanten waren, maar evengoed waar religieuze groepen een grote impact hadden. Enkele patroons stelden zich heldhaftig op (ook al deden ze voorheen en erna gewoon zaken met de nazi’s en ook al was er een klassenonderscheid in de repressie). In Amsterdam was de herinnering aan de repressie tegen de februaristaking van 1941 te levendig om massaal deel te nemen in 1943.

Deze staking was indrukwekkend qua omvang, één van de grootste in Nederland. De Duitsers waren doodsbang dat de beweging zou overslaan naar België en Noord-Frankrijk. De val van de bezetting door een opstand van onderuit was geen utopische droom, de nazi’s moesten dat scenario in rekenschap brengen. Ze voerden de repressie op met het standrecht (willekeurige executies), de hardnekkigheid van de staking zette daar echter een rem op. De staking maakte duidelijk dat het fascisme niet kon winnen. Het maakte bewust wat voorheen onbewust was; collectieve acties hebben dat effect wel vaker. Heldhaftige antifascisten zoals Femy Efftink gebruikten hun arbeidsmiddelen om de beweging op te bouwen.

Waarom weten we hier niet meer van? Niemand ‘claimde’ de staking, in tegenstelling tot de februaristaking. Er was het ‘survivors guilt’. De Koude Oorlog barstte uit. Veel deelnemers vonden dat ze niets speciaal hadden gedaan.

Ze deden dat wel en hen herinneren, ook als deel van onze strijd vandaag, is belangrijk. Kortom, dit boek is echt wel een aanrader. Er zijn ook stukken documentaire te vinden op het net.