Artikel overgenomen vanop https://affverzet.wordpress.com/
Bij de eerste nationale bijeenkomst van de 8 meicoalitie aan het Fort van Breendonk in Willebroek, zondag 8 mei 2022, wezen Ellen De Soete en Tom Lanoye erop dat 8 mei in 2023 op een maandag valt, en riepen ze daarom op om op 8 mei 2023 een plaatselijk initiatief te nemen. De aanwezige Kalmthoutenaren wilden wel, maar moesten zich eerst verdiepen in de oorlogsgeschiedenis van hun gemeente. Over het Joodse oorlogsverleden van de dorpskern Heide is het baanbrekend werk van Marleen Van Landeghem verschenen, maar er bleven blinde vlekken. Inzake het verzet was minder geweten. Er is het oorlogsdagboek van Jos Vorsselmans, maar kennelijk heeft niemand de dossiers van de circa 70 erkende Kalmthoutse verzetsmensen ingezien.
In de zomer van 2022 ging Ruud Martens aan het werk met het inzien van meer dan 100 dossiers bewaard in Brussel (de fiches van de Joodse inwoners van Kalmthout, de dossiers van verzetsstrijders, inlichtingen- en actieagenten, en politieke gevangenen), in Antwerpen (diverse bladen) en in Beveren (rechtbankdossiers). Daarnaast kon hij een tiental privé-archieven inzien, en spreken met de laatste levende (intussen overleden) Kalmthoutse weerstander, kinderen van mensen uit het verzet, en mensen als kind ooggetuige van de Tweede Wereldoorlog. Hij nam een berg boeken door, ongepubliceerde universitaire verhandelingen, tijdschriftartikels en meer. In 2023 was Ruud Martens klaar om een aantal lezingen te geven over het Joodse oorlogsverleden van Heide, gevolgd door een aantal lezingen in 2024 over het verzet in Kalmthout. De publicatie in een boek was een ander werk, maar nu is het zover: met steun van drie stichtingen (een Nederlandse stichting die historisch onderzoek in de Nederlands-Belgisch streek ten noorden van Antwerpen aanmoedigt, een Joodse en een antifascistische) kan het boek nu verschijnen in een prachtige lay-out en aan een aanvaardbare prijs.
We ontdekken hoe heidegrond toeristen aantrekt, in snel tempo huizen en hotels verrijzen, honderden Joden uit Antwerpen en verschillende uithoeken van Europa in Heide komen wonen, ze een synagoge laten bouwen en een Joodse hogeschool openen… De katholieke kerk kijkt er afgunstig naar. In meerdere publicaties verschijnen lelijke dingen over de ‘kromneuzen’. Er is echter ook militant verzet tegen het antisemitisme. Met de oorlogsdreiging verhuizen vele Joden. Wie blijft, is gezien. Kalmthout is de gemeente in België met het hoogste percentage van gedeporteerde Joden. Ook ondergedoken Joodse kinderen en hun Vlaamse pleegouders worden verraden… Het is een apart verhaal, gescheiden van de rest van de oorlogsgeschiedenis in Kalmthout. Alleen een opportunistische politicus en een Jodenverklikker komen we ook in het tweede deel van het verhaal tegen.
In het tweede deel volgen we de politieke ontwikkelingen op het gemeentehuis in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. De eerste dodelijke oorlogsslachtoffers vallen. De Duitse bezetter legt nieuwe wetten en bestuursvormen op. Er zijn problemen met de voedselbevoorrading, maar ook de eerste verzetsdaden en een eerste verzetsgroep. We maken kennis met de hoofdrolspelers, maar ook met alle anderen in het georganiseerd verzet (de auteur schetst de verzetsdaden van elkeen). We volgen hoe Amerikaanse bemanningsleden van een neergeschoten vliegtuig veilig terug hun thuisbasis bereiken, maar zien ook hoe ze jonge mannen in het holst van de nacht oppakken om te gaan werken in de Duitse oorlogsindustrie. Sommige Vlamingen doen er alles aan om de Duitsers te misleiden; andere Vlamingen helpen daarentegen Duitsers met het oppakken van hun dorp- of streekgenoten.
De bevrijding van Kalmthout begint pas een maand na de bevrijding van Antwerpen. Het sinds de landing in Normandië verzwakte Canadese leger doet bij de bevrijding van Kalmthout beroep op enkele honderden (jawel, enkele honderden) mensen uit het verzet als ondersteuning. Een deel van de dorpskernen Heide en Dorp-Heuvel zijn als eerste bevrijd, de rest bevrijden blijkt een harde dobber. De collateral damage bij de bombardementen van de geallieerden op de Duitse posities is groot. Mensen uit het verzet van ver buiten Kalmthout sterven bij vuurgevechten met de Duitsers in Kalmthout. De Kalmthoutse Heide is ideaal om V-bommen gericht op Antwerpen neer te halen, maar niet altijd vallen de V-bommen neer in de Kalmthoutse Heide. Ze wijken af en treffen ook mensen en huizen in Kalmthout.
Eens de bombardementen en vuurgevechten stil liggen, begint een andere oorlog. Collaborateurs krijgen een straf (spoiler alert: er is een groot verschil tussen de straf en de uitvoering). De behandeling van een klacht over een politicus kan zo lang aanslepen dat de man de facto politiek uitgeschakeld wordt. Terwijl ze een klacht tegen een politicus die veel meer op zijn kerfstok heeft, seponeren en die man hierna grote sier kan maken in de politiek. Rest nog de vraag: wat blijft er over van de herinnering aan de oorlog?
Het boek is opgedeeld in zeven delen: “Den bliksemafleider” (= het Joodse verhaal), de eerste oorlogsdagen in Kalmthout, het verzet, het oorlogsleed, de bevrijding, het herstel van de democratie, en wat rest aan herinnering aan de Tweede Wereldoorlog, hoe belangrijk was de rol van het verzet…? In twee bijlagen krijgen we respectievelijk een overzicht van de transporten naar Auschwitz-Birkenau van 50 Kalmthoutenaren in 1942-1943, en een overzicht van de verschillende activiteiten van het verzet, wie en hoeveel mensen waren betrokken bij elk van die activiteiten? Hierna volgt een lijvig overzicht van de bronnen voor het boek en een namenregister dat meer dan 550 namen bevat. De mogelijke opbrengst van het boek wordt geïnvesteerd in de werking van de 8 meicoalitie Kalmthout.
Frank Focketyn, acteur en inwoner van Kalmthout: “Verhelderend neemt Ruud je mee naar Kalmthout gedurende de oorlogstijden. Woorden en daden van en door mensen. Met eerbied. Ik word er stil van.”
Bestel het boek aan voorverkoopprijs. Stuur een e-mail met uw voornaam, familienaam en adres naar: 8meicoalitie.kalmthout@gmail.com en zij bezorgen u het rekeningnummer van de ‘8 meicoalitie Kalmthout’. Prijs in voorverkoop: 25 euro voor wie het boek (circa 320 blzn.) afhaalt bij de boekvoorstelling dinsdag 5 mei 2026 in Club K, Kapellensteenweg 234 in Kalmthout, of het boek thuis wil ontvangen in de dagen na de boekvoorstelling én binnen een fietsafstand van 10 km woont vanaf het treinstation van Heide, Heidestatieplein 4 in Kalmthout. Woon je verderaf? Dan komen er 7,5 euro portkosten bij. Prijs vanaf 5 mei 2026: 30 euro.
